La festa da la refuorma

La festa da refuorma – la festa dal cour avert dal Segner (sün radio rumantsch als 7 da november 2010, Vita e cretta)

 

Stimadas audituras, stimats audituors,

l’october passà staiva illas baselgias refurmadas sül muond inter suot la parola biblica:

Guarda, davant tai n’ha eu avert üna porta ch’ingün nu po plü serrar. Quista frasa our da la bocca dal Segner svess deriva da la revelaziun da Joannes, dimena da l’ultim cudesch dal Nouv Testamaint.

 

I’m para cha quella devisa saja adattada impustüt bain per as profundir danöv i’ls böts da la refurmaziun. La refurmaziun sco quel evenimaint e lura quel movimaint, dals quals nus ans algordain in occasiun da la festa da la refurma chi vain festagiada in Svizra tradiziunalmaing adüna la prüma dumengia in november, quai voul dir: hoz. 

 

Dain ün sguard inavo sün üna scena da temp passà: Il muong Martin Luther as ferma davant üna porta serrada – als 31 d’october 1517. In seis mans tegna’l ün martè, anguottas ed ün documaint misterius. La porta es quella da la baselgia da chastè a Wittenberg in Germania. Vi da la porta batta Luther sün ün palperi lung 95 tesas – frasas in fuorma da pretaisas chi s’expriman sias persvasiuns persunalas chi reguardaivan stadis noschs illa baselgia da seis temp.

In prüma lingia nu pudaiva Luther acceptar la pratscha fich derasada cha’ls umans pajaivan per lur salüd, per esser dastrusch da Dieu e per gnir tut sü dad el in sia preschentscha. Ün proverbi cuntschaint tunaiva: „Scha’ls raps clingian illa chascha, l’orma siglia our dal purgiatöri, dal fö d’immez tanter tschêl e l’infiern.“ Quai significha: chi chi paja be avuo-nda, vain güstifichà dal Segner sco dal güdisch güst. Lura das-cha’l viver da la vart da Dieu – sainza noscha conscienzcha. Quista quietezza da l’orma però vala be fin cha ün nouv puchà capita e pretenda ün nouv pajamaint.

Ma Dieu, uschè respuondaiva Luther veementamaing, nun es ingün marchadant, bleranzi el es grazchus e regala il salüd al crettaivel sainza cundiziuns e – natüralmaing – sainza munaida.   Chi chi voul arrivar al Segner cun mans plain raps, stà davant portas serradas –cun man vöds.

Luther d’eira intenziunà da dar l’impuls per üna discussiun publica. Perquai nun attacha’l ad ingün, neir al papa a Roma. Luther tschercha insè üna porta averta: la porta per la libertà da crajer in Gesu Crist sco l’unic center da nossa vantüra terrestra e da nos salüd etern.

Ma Luther chaschunaiva - cunter sia aigna vöglia ! - cha üna lavina d’evenimaints pussanta cumainzaiva a partir. El vala dandettamaing sco ün revoluziunari, dimena sco inchün chi cumbatta cunter ils fundamaints da la baselgia tradiziunala.

Ed el stuvaiva regucnuoscher: sia prouva d’avrir la porta per la cretta vivainta vaiva fini cul resultat amar cha la serradüra da la baselgia veglia restaiva tant plü serrada. Luther ris-chaiva da star ourdvart da la comunità dals crettaivels. Ma el d’eira pront da pajar quist predsch per cumbattar per la nouva porta averta al cour da Dieu.

 

L’experienzcha, cha la porta d’ün’instituziun as serraiva, ma la porta dal cour dal Segner as drivaiva, daiva andit a Luther dad ir inavant aviand üna buna conscienzcha. El d’eira da bun anim schabain ch’el as rechattaiva in grand privel immediat.

 

Hozindi as doda suvent il möd da dir: „cretta – schi, ma baselgia – na !“ Na pacs chi pensan uschè as referischan laprò a Luther. Fingià la refurmaziun haja intunà cha l’uman singul saja plü important co l’instituziun. Ma quels contemporans, chi discuorran uschè, van ad erramaint cun quist’opiniun. Tenor Luther e tuots oters reformatuors regala la cretta comunità, cumpagnià – in vigur dal evangeli. Chi chi’s separa dal evangeli, dvainta solitari.

Il cour avert da Dieu as serra dalunga darcheu scha inchün manaja ch’el appartgness be sulettamaing laint.

 

La clav per drivir il cour dal Segner es Gesu Crist svess. La cretta stenda oura la bratscha e’s lascha dar quista clav.   

 

Il di da la refuorma ans tira adimmaint minch’an danöv cha la müravaglia es vaira: l’entrada i’l cour da Dieu es averta.

Grazcha a sia concentraziun sün Gesu Crist es quist di eir ecumenic. Natüralmaing cultivescha’l l’ierta dal protestantissem, spranza sainza esser modest in üna maniera fosa, in ün möd tmüch. Be curaschi, chara baselgia refurmada !

Ma l’algordanza arcugnuschainta da noss babuns nu capita per as serrar aint cunter il rest dals cristians. In cuntrari: quai significhess ün tradimaint vers las ideas e las valuors da la refurmaziun scha la baselgia refurmada pensess vi da sai svess. Bleranzi pens’la unicamaing vi da l’evangeli. Scha la baselgia es consequenta in quist lö e mantegna l’evangeli, po’la esser libra ed averta dapertuot e vers minchün.

 

Lura das-cha eir nossa baselgia dal vainchünavel tschientiner dudir ils pleds frais-chs dal Segner chi ans claman dad ota vusch amiaivla: Guarda, davant tai n’ha eu avert üna porta ch’ingün nu po plü serrar.